Wyjaśnia i komentuje prof. R. Łaźny, pracownik Zakładu Polimerów i Syntezy Organicznej Wydziału Chemii Uniwersytetu w Białymstoku, specjalista, który od lat zajmuje się dziedziną syntezy asymetrycznej i chiralności.
Tegoroczni nobliści – Francuz Henri B. Kagan i Japończyk Kenso Soai – zostali wyróżnieni „za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej”.
Dla niespecjalisty brzmi to całkowicie niezrozumiale, abstrakcyjnie i może wydawać się, że nie ma związku ani z powstaniem życia, jakie znamy na Ziemi, ani z życiem każdego z nas. Jest jednak inaczej.
Ciało każdego z nas zbudowane jest między innymi z białek, a te z aminokwasów. W organizmach żywych występuje także glukoza i wiele innych substancji organicznych. To tylko bardziej znane przykłady związków, które są CHIRALNE, czyli mogą występować w dwóch formach – niby takich samych (mających tę samą budowę), a jednak różniących się od siebie jak lewa ręka od prawej.
Jak takie formy substancji mogą powstawać ze związków pozbawionych chiralności i to w sposób nieomalże „cudowny” – coś z niczego – wyjaśnili właśnie tegoroczni nobliści.
Synteza asymetryczna jest dziedziną chemii organicznej, która zajmuje się otrzymywaniem takich substancji w czystej formie, np. w takiej, w jakiej występują one w naturze. Ma to ogromne znaczenie m.in. w badaniach i otrzymywaniu farmaceutyków, perfum, agrochemikaliów i wielu innych substancji.
Nasze ciała są CHIRALNE i nie jest nam obojętne, z którą formą danej substancji – „LEWĄ” czy „PRAWĄ” – oddziałują. Tak jak nie jest nam obojętne, czy na lewą nogę wkładamy lewy, czy prawy but.
Ponadto owo „nieliniowe zachowanie w autokatalizie” pozwala nieco lepiej zrozumieć zagadnienia fundamentalne dla naszej wiedzy o świecie – w tym dotyczące powstania życia w takiej formie, w jakiej je znamy. Są to pytania, które dotykają również filozofii, światopoglądu, a nawet religii.
Synteza asymetryczna substancji organicznych to zatem zagadnienie o fundamentalnym znaczeniu, które jest zarówno nauczane, jak i badane na Wydziale Chemii Uniwersytetu w Białymstoku.
Źródła materiałów graficznych i informacji: Nobel Prize Outreach 2026, NobelPrize.org, Nobel Prize in Chemistry 2026, Henri B. Kagan – Facts, Kenso Soai – Facts, dostęp: 8.10.2026.
W ramach naszego serwisu www stosujemy pliki cookies zapisywane na urządzeniu użytkownika w celu dostosowania zachowania serwisu do indywidualnych preferencji użytkownika oraz w celach statystycznych. Użytkownik ma możliwość samodzielnej zmiany ustawień dotyczących cookies w swojej przeglądarce internetowej. Więcej informacji można znaleźć w Polityce Prywatności Uniwersytetu w Białymstoku. Korzystając ze strony wyrażają Państwo zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z ustawieniami przeglądarki.
